بازار فیلترشکن ها زیر ذره بین
به گزارش آنی تل، هر بار که یک سرویس اینترنتی در ایران فیلتر می شود، تنها دسترسی کاربران محدود نمی شود؛ هم زمان یک زنجیره اقتصادی جدید شکل می گیرد. از فروش VPN و سرورهای واسط گرفته تا بالارفتن هزینه شرکت ها، مهاجرت نیروی متخصص و رونق برخی پلت فرم های داخلی، فیلترینگ طی سالهای اخیر به بازاری چندوجهی تبدیل گشته است؛ بازاری که در آن برخی بازیگران سود می برند و بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال هزینه آنرا پرداخت می کند.
به گزارش آنی تل به نقل از خبر آنلاین، بر مبنای اظهارات رسمی سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، نرخ استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ در بین کاربران اینترنت ایران به ۸۳ درصد رسیده است. با توجه به این که جمعیت کاربران اینترنت کشور بین ۷۳ تا ۷۵ میلیون نفر برآورد می شود، این آمار نشان میدهد که حدود ۶۰ تا ۶۲ میلیون ایرانی برای دسترسی به قسمتی از خدمات اینترنتی از VPN یا سایر ابزارهای مشابه استفاده می نمایند.
این یعنی تعداد کاربران فیلترشکن در ایران از جمعیت خیلی از کشورهای توسعه یافته مانند کره جنوبی، اسپانیا یا ایتالیا هم بیشتر است.
بازاری که ماهانه نزدیک به ۳.۸ همت گردش مالی دارد مهم ترین اثر اقتصادی فیلترینگ، ایجاد بازار فروش VPN است. بااینکه این بازار به سبب ماهیت غیررسمی خود آمار شفافی ندارد، اما بر مبنای برآوردهای پخش شده، در وضعیت فعلی حدود ۳۰ درصد کاربران اینترنت از نسخه های پولی ابزارهای عبور از فیلترینگ استفاده می کنند؛ یعنی نزدیک به ۲۲ میلیون نفر. با درنظر گرفتن میانگین ۱۷۰ هزار تومان برای هر اشتراک ماهانه، گردش مالی این بازار به حدود ۱۲۵ میلیارد تومان در روز و نزدیک به سه هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان در ماه (حدود ۳.۷ همت) می رسد.
به بیان دیگر، کاربران ایرانی سالانه ده ها هزار میلیارد تومان برای دسترسی به اینترنت بدون محدودیت هزینه می کنند؛ بازاری که بخش زیادی از آن خارج از هرگونه نظارت مالیاتی یا آماری فعالیت می کند.
فیلترینگ فقط VPN نمی فروشد؛ مصرف اینترنت را هم افزایش می دهد هزینه اقتصادی فیلترینگ تنها به خرید اشتراک VPN محدود نمی شود.
کارشناسان فناوری اطلاعات اعتقاد دارند استفاده مداوم از VPN موجب می شود بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از ترافیک اینترنت کاربران صرف فرایند رمزنگاری و انتقال داده شود؛ مصرفی که در حالت عادی وجود نداشت. در عمل، روشن بودن دائمی VPN موجب می شود کاربران برای انجام همان کارهای روزمره، حجم اینترنت بیشتری مصرف کنند و هزینه بالاتری بپردازند.
همین مساله یکی از علل بالاتر بودن مصرف اینترنت همراه در ایران نسبت به میانگین جهانی عنوان می شود. طبق آمار اپراتورها، متوسط مصرف ماهانه اینترنت همراه در ایران به ۱۶ تا ۱۸ گیگابایت رسیده؛ در حالیکه میانگین جهانی حدود ۱۵ گیگابایت است.
آیا پلت فرم های داخلی برنده شدند؟ یکی از اهداف اعلام شده فیلترینگ، افزایش سهم پیامرسان ها و شبکه های اجتماعی داخلی بود. هرچند برخی پلت فرم های بومی در مقاطع مختلف رشد نصب و افزایش کاربران را تجربه کردند، اما آمارهای رسمی و نظرسنجی ها نشان میدهد بخش بزرگی از کاربران بازهم از پلت فرم های خارجی استفاده می نمایند و تنها مسیر دسترسی آنها تغییر یافته است.
درنتیجه، خیلی از کارشناسان اعتقاد دارند افزایش تعداد نصب، الزاماً به مفهوم موفقیت اقتصادی پایدار یا مهاجرت واقعی کاربران به خدمات داخلی نیست.
در مقابل، اقتصاد دیجیتال بیشترین هزینه را پرداخت کرده است. فروشگاه های اینترنتی با کاهش فروش رو به رو شده اند، تولیدکنندگان محتوا قسمتی از درآمد خویش را از دست داده اند، هزینه تبلیغات بالا رفته و خیلی از شرکتها برای حفظ ارتباط با مشتریان خارجی ملزم به پرداخت هزینه های اضافی شده اند.
از طرفی، توسعه دهندگان نرم افزار و شرکتهای فناوری هم برای دسترسی به ابزارهای بین المللی، مخازن کد، خدمات ابری و پلت فرم های توسعه نرم افزار ناچار به استفاده از VPN و ابزارهای جایگزین هستند؛ موضوعی که هزینه تولید را افزایش داده و راندمان را می کاهد.
هزینه ای که در هیچ آماری دیده نمی شود بخش مهمی از هزینه فیلترینگ اصلاً در گزارشهای اقتصادی ثبت نمی گردد. خیلی از شرکتها مجبور شده اند VPN سازمانی تهیه کنند، چند مسیر اینترنتی مختلف در اختیار داشته باشند، ابزارهای جایگزین خریداری کنند و زمان بیشتری برای انجام ساده ترین کارهای روزمره صرف کنند.
این هزینه های پنهان بااینکه در آمارهای رسمی دیده نمی شوند، اما در نهایت راندمان نیروی کار و سرعت فعالیت اقتصاد دیجیتال را کم می کنند.
فعالین حوزه فناوری می گویند محدودیت دسترسی به سرویس ها و ابزارهای بین المللی، همکاری با شرکتهای خارجی را دشوارتر کرده و انگیزه قسمتی از متخصصان برای مهاجرت را افزایش داده است. البته کارشناسان تاکید می کنند مهاجرت نیروی انسانی پدیده ای چندعاملی است و نمی توان آنرا تنها به فیلترینگ نسبت داد، اما محدودیت های اینترنتی یکی از عوامل اثرگذار در این روند به حساب می آید.
شاید مهم ترین خاصیت اقتصاد فیلترینگ، نبود شفافیت باشد. معلوم نیست چه کسانی بازیگران اصلی بازار فروش VPN هستند، سهم فروشندگان داخلی، واسطه ها و شرکتهای خارجی از این گردش مالی چند هزار میلیارد تومانی چقدر است. در چنین شرایطی، حتی برآورد ارزش این بازار هم در گزارشهای مختلف با اختلاف قابل توجهی همراه می باشد.
داده های موجود نشان میدهد فیلترینگ تنها به محدودسازی دسترسی کاربران ختم نشده، بلکه زنجیره ای از هزینه ها و منافع اقتصادی بوجود آورده است. از یک سو، بازاری چند هزار میلیارد تومانی برای فروش ابزارهای عبور از محدودیت و خدمات زیرساختی شکل گرفته و از طرفی، کاربران، کسب وکارها و اقتصاد دیجیتال با افزایش هزینه، افت راندمان و از دست رفتن قسمتی از فرصتهای اقتصادی رو به رو شده اند. با این حال، به سبب نبود آمار رسمی و شفاف، هنوز پاسخ روشنی برای این پرسش وجود ندارد که چه کسانی بیشترین سهم را از «اقتصاد پنهان فیلترینگ» می برند و این چرخه مالی دقیقا چه طور توزیع می شود.
با در نظر گرفتن میانگین ۱۷۰ هزار تومان برای هر اشتراک ماهانه، گردش مالی این بازار به حدود ۱۲۵ میلیارد تومان در روز و نزدیک به سه هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان در ماه (حدود ۳.۷ همت) می رسد. در چنین شرایطی، حتی برآورد ارزش این بازار هم در گزارش های مختلف با اختلاف قابل توجهی همراه می باشد. در عین حال، به جهت نبود آمار رسمی و شفاف، هنوز پاسخ روشنی برای این پرسش وجود ندارد که چه کسانی بیشترین سهم را از اقتصاد پنهان فیلترینگ می برند و این چرخه مالی دقیقاً چه طور توزیع می شود.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان آنی تل در مورد این مطلب